ભારતમાં ડિજિટલ પેમેન્ટનો ઉપયોગ દિવસેને દિવસે વધી રહ્યો છે અને તેમાં UPI સૌથી વધુ લોકપ્રિય બની ચૂક્યું છે. Google Pay અને PhonePe જેવા એપ્સ આજે કરોડો લોકોની રોજિંદી જરૂરિયાત બની ગયા છે. શાકભાજી ખરીદવાથી લઈને મોટાં બિલ સુધી બધું UPI મારફતે થઈ રહ્યું છે. પરંતુ 16 જાન્યુઆરીથી UPI સંબંધિત કેટલાક મહત્વના નિયમોમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યા છે. જો તમે આ નવા નિયમોની જાણ નહીં રાખો તો અચાનક તમારું પેમેન્ટ ફેલ થઈ શકે છે અને મુશ્કેલીમાં પડી શકો છો.
UPI નિયમોમાં ફેરફાર કેમ કરવામાં આવ્યો
UPI સિસ્ટમને વધુ સુરક્ષિત, ઝડપી અને વિશ્વસનીય બનાવવા માટે નિયમનકારી સંસ્થાઓ સમયાંતરે ફેરફાર કરતી રહે છે. 16 જાન્યુઆરીથી લાગુ થયેલા નવા નિયમોનો મુખ્ય ઉદ્દેશ ફ્રોડ રોકવો, સર્વર પરનો ભાર ઘટાડવો અને ખોટી અથવા નિષ્ક્રિય વિગતો ધરાવતા ખાતાઓને ફિલ્ટર કરવાનો છે. છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓમાં વધેલા UPI ફ્રોડ અને ટેક્નિકલ ફેલ્યોરને ધ્યાનમાં રાખીને આ પગલું લેવામાં આવ્યું છે.
આ નવા નિયમોનો સીધો અસર કોના પર પડશે
નવા UPI નિયમો ખાસ કરીને એવા વપરાશકર્તાઓને અસર કરશે જેઓ લાંબા સમયથી પોતાની માહિતી અપડેટ કરતા નથી અથવા જેમના બેંક ખાતા નિષ્ક્રિય છે. જો તમારું મોબાઈલ નંબર બેંક ખાતા સાથે લિંક નથી અથવા KYC અધૂરું છે તો Google Pay કે PhonePe પર પેમેન્ટ કરતી વખતે સમસ્યા આવી શકે છે. ઘણા લોકો માનતા હોય છે કે એકવાર UPI સેટ થઈ જાય પછી ફરી કંઈ કરવાની જરૂર નથી, પરંતુ હવે આવું માનવું ખોટું સાબિત થઈ શકે છે.
KYC અપડેટ ન હોય તો શું થશે
16 જાન્યુઆરી પછી જો તમારું બેંક ખાતું અથવા UPI પ્રોફાઈલ KYC-compliant નહીં હોય તો પેમેન્ટ અટકી શકે છે. શરૂઆતમાં ટ્રાન્ઝેક્શન ફેલ થવાની સમસ્યા આવશે અને જો લાંબા સમય સુધી અપડેટ નહીં કરવામાં આવે તો UPI સુવિધા અસ્થાયી રીતે બ્લોક પણ થઈ શકે છે. આ નિયમ તમામ UPI એપ્સ પર લાગુ પડે છે, માત્ર Google Pay અથવા PhonePe સુધી મર્યાદિત નથી.
મોબાઈલ નંબર અને બેંક લિંકિંગનું મહત્વ
UPI માટે મોબાઈલ નંબર સૌથી મહત્વની કડી છે. જો તમારો મોબાઈલ નંબર બેંક રેકોર્ડ સાથે મેળ ખાતો નહીં હોય તો 16 જાન્યુઆરી પછી પેમેન્ટ ફેલ થવાની શક્યતા વધી જશે. ઘણા વપરાશકર્તાઓએ નંબર બદલ્યો હોય છે પરંતુ બેંકમાં અપડેટ કરાવ્યો નથી. નવા નિયમો હેઠળ આવી અસંગતતા ધરાવતા ખાતાઓને રિસ્ક તરીકે જોવામાં આવશે.
નિષ્ક્રિય બેંક ખાતાઓ પર કડક કાર્યવાહી
જો તમારું બેંક ખાતું લાંબા સમયથી ઉપયોગમાં નથી અને તેમાં કોઈ ટ્રાન્ઝેક્શન થતું નથી તો તેને નિષ્ક્રિય ગણવામાં આવે છે. આવા ખાતાઓ સાથે જોડાયેલા UPI ID પર હવે ખાસ નજર રાખવામાં આવી રહી છે. 16 જાન્યુઆરીથી આવા ખાતાઓ પરથી થતી UPI ટ્રાન્ઝેક્શન રોકી શકાય છે જ્યાં સુધી ખાતું ફરી સક્રિય ન થાય.
UPI સર્વર લોડ અને ફેલ ટ્રાન્ઝેક્શન
નવા નિયમોનો એક હેતુ ફેલ થતા ટ્રાન્ઝેક્શન ઘટાડવાનો પણ છે. જો એક જ યુઝર વારંવાર ખોટા પિન અથવા ખોટી માહિતી સાથે પેમેન્ટ કરવાનો પ્રયાસ કરે છે તો સિસ્ટમ તેને અસ્થાયી રીતે બ્લોક કરી શકે છે. આ પગલું સુરક્ષા માટે લેવામાં આવ્યું છે પરંતુ અજાણ વપરાશકર્તાઓ માટે અચાનક સમસ્યા બની શકે છે.
16 જાન્યુઆરી પહેલાં અને પછી શું કરવું જરૂરી છે
UPI પેમેન્ટ ચાલુ રાખવા માટે કેટલાક જરૂરી પગલાં સમયસર લેવું ખૂબ જ જરૂરી બની ગયું છે.
- બેંક ખાતાનું સંપૂર્ણ KYC અપડેટ કરવું, મોબાઈલ નંબર બેંક અને UPI એપ બંનેમાં એકસરખો હોવો, ખાતું નિષ્ક્રિય ન રહે તે માટે સમયાંતરે ટ્રાન્ઝેક્શન કરવું, UPI એપને લેટેસ્ટ વર્ઝનમાં અપડેટ રાખવી અને બેંક તરફથી આવતી સૂચનાઓને અવગણવી નહીં.
શું આ નિયમો બધા માટે ફરજિયાત છે
આ નિયમો તમામ UPI વપરાશકર્તાઓ માટે લાગુ પડે છે, ભલે તમે કઈ એપ વાપરો. નિયમનકારી સંસ્થા National Payments Corporation of India દ્વારા આ માર્ગદર્શિકા તૈયાર કરવામાં આવી છે અને તમામ બેંકો તથા UPI એપ્સે તેનું પાલન કરવું ફરજિયાત છે. એટલે જો તમે Paytm, Google Pay કે PhonePeમાંથી કોઈ પણ એપ વાપરો તો પણ આ નિયમો લાગુ પડશે.
ગ્રામ્ય અને વરિષ્ઠ વપરાશકર્તાઓ માટે ખાસ ચેતવણી
ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં રહેતા અને વરિષ્ઠ નાગરિકો ઘણીવાર ટેક્નિકલ અપડેટ્સથી અજાણ રહે છે. આવા વપરાશકર્તાઓ માટે આ નિયમો વધુ મહત્વના બની જાય છે કારણ કે પેમેન્ટ અટકી જાય તો દૈનિક જરૂરિયાતો પર સીધી અસર પડે છે. સમયસર બેંકમાં જઈને માહિતી અપડેટ કરાવવી અહીં સૌથી સલામત વિકલ્પ બની શકે છે.
Conclusion
16 જાન્યુઆરીથી લાગુ થયેલા નવા UPI નિયમો બાદ Google Pay અને PhonePe વાપરનારા માટે સાવધાની રાખવી અત્યંત જરૂરી બની ગઈ છે. KYC, મોબાઈલ નંબર લિંકિંગ અને ખાતાની સક્રિય સ્થિતિ જેવી બાબતોને અવગણવાથી પેમેન્ટ સીધું અટકી શકે છે. થોડો સમય કાઢીને આજે જ જરૂરી અપડેટ કરી લેવાથી ભવિષ્યની મોટી મુશ્કેલીથી બચી શકાય છે. ડિજિટલ પેમેન્ટ સરળ છે પરંતુ નિયમો સાથે ચાલવું એટલું જ જરૂરી છે.
Disclaimer: આ લેખ સામાન્ય માહિતી માટે છે. UPI સંબંધિત નિયમોમાં સમયાંતરે ફેરફાર શક્ય છે. ચોક્કસ માહિતી માટે તમારી બેંક અથવા અધિકૃત સૂચનાનો સંદર્ભ લેવો જરૂરી છે.
