ઘર, ફ્લેટ કે જમીન ખરીદવી જીવનનો સૌથી મોટો નાણાકીય નિર્ણય માનવામાં આવે છે, પરંતુ ઘણી વખત લોકો રજિસ્ટ્રી સમયે થતી નાની ભૂલના કારણે મોટી મુશ્કેલીમાં ફસાઈ જાય છે. 2026માં લાગુ થયેલા Property Registration Rules વધુ કડક અને સંપૂર્ણ રીતે ડિજિટલ બનાવવામાં આવ્યા છે. હવે રજિસ્ટ્રી ફક્ત ફી ભરવાથી પૂરી થતી નથી, પરંતુ દસ્તાવેજોની સાચાશ અને ઓનલાઈન વેરિફિકેશન પર ખાસ ધ્યાન આપવામાં આવી રહ્યું છે. જો આ 5 મહત્વના દસ્તાવેજોમાંથી એક પણ અધૂરો હશે, તો રજિસ્ટ્રી તરત અટકી શકે છે.
Property Registration Rules 2026માં શું બદલાયું
2026ના નવા નિયમોનો મુખ્ય હેતુ ફ્રોડ અટકાવવાનો અને પ્રોપર્ટી ટ્રાન્ઝેક્શનમાં પારદર્શિતા લાવવાનો છે. હવે રજિસ્ટ્રી પ્રક્રિયા આધાર આધારિત ઓથન્ટિકેશન, ઓનલાઈન ડેટાબેઝ મેચિંગ અને બાયોમેટ્રિક ચકાસણી સાથે જોડાઈ ગઈ છે. જૂની પદ્ધતિમાં જે ખામીઓ હતી તે દૂર કરવા માટે સરકારએ દસ્તાવેજ ચકાસણીને વધુ સખત બનાવી છે.
દસ્તાવેજ નંબર 1: સેલ ડીડ અથવા કન્વેયન્સ ડીડ
રજિસ્ટ્રી માટે સેલ ડીડ સૌથી મહત્વપૂર્ણ દસ્તાવેજ છે. તેમાં ખરીદનાર અને વેચનારની સંપૂર્ણ વિગતો, મિલકતનું ચોક્કસ વર્ણન, વિસ્તાર, કિંમત અને ચુકવણીની માહિતી હોવી ફરજિયાત છે. Property Registration Rules 2026 મુજબ સેલ ડીડ યોગ્ય સ્ટેમ્પ ડ્યુટી સાથે અને રાજ્યના માન્ય ફોર્મેટમાં હોવી જરૂરી છે. આ દસ્તાવેજમાં કોઈ ભૂલ હોય તો રજિસ્ટ્રી રોકી શકાય છે.
દસ્તાવેજ નંબર 2: આધાર કાર્ડ અને ઓળખ પુરાવા
2026થી મિલકત રજિસ્ટ્રી માટે આધાર કાર્ડ સંપૂર્ણ રીતે ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યો છે. ખરીદનાર અને વેચનાર બંનેના આધાર અને પાન કાર્ડ ડિજિટલ રીતે વેરિફાય કરવામાં આવે છે. આધાર સાથે મોબાઇલ નંબર લિંક ન હોય તો ઓથન્ટિકેશન ફેલ થઈ શકે છે, જેના કારણે રજિસ્ટ્રી આગળ વધતી નથી.
દસ્તાવેજ નંબર 3: એન્કમ્બ્રન્સ સર્ટિફિકેટ
એન્કમ્બ્રન્સ સર્ટિફિકેટ બતાવે છે કે મિલકત પર કોઈ લોન, કોર્ટ કેસ કે કાનૂની બોજો નથી. Property Registration Rules 2026 મુજબ હવે તાજેતરનું અને સંપૂર્ણ સમયગાળાનું એન્કમ્બ્રન્સ સર્ટિફિકેટ ફરજિયાત છે. આ દસ્તાવેજ વગર રજિસ્ટ્રાર મિલકતની રજિસ્ટ્રી કરવાનું નકારી શકે છે.
દસ્તાવેજ નંબર 4: પ્રોપર્ટી ટેક્સની અપડેટેડ રસીદ
મિલકત સંબંધિત તમામ બાકી ટેક્સ ચૂકવેલા હોવાનો પુરાવો હવે ફરજિયાત છે. નવીનતમ પ્રોપર્ટી ટેક્સ રસીદ રજૂ કરવી પડે છે. જો ટેક્સ બાકી હશે તો પહેલા ચુકવણી કરવી પડશે, ત્યારબાદ જ રજિસ્ટ્રી પ્રક્રિયા આગળ વધશે.
દસ્તાવેજ નંબર 5: મંજૂર નકશો અને ઓક્યુપન્સી સર્ટિફિકેટ
ફ્લેટ, મકાન અથવા કમર્શિયલ પ્રોપર્ટી માટે મંજૂર બિલ્ડિંગ નકશો અને ઓક્યુપન્સી સર્ટિફિકેટ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ બની ગયા છે. 2026ના નિયમો મુજબ ગેરકાયદે બાંધકામ અથવા મંજૂરી વગરની મિલકતની રજિસ્ટ્રી પર કડક પ્રતિબંધ છે. આ દસ્તાવેજ વગર કામ તરત અટકી શકે છે.
બાયોમેટ્રિક અને ડિજિટલ વેરિફિકેશન
Property Registration Rules 2026 હેઠળ ઘણા રાજ્યોમાં બાયોમેટ્રિક વેરિફિકેશન ફરજિયાત છે. ખરીદનાર અને વેચનારના ફિંગરપ્રિન્ટ અને ફોટોગ્રાફ લેવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા બેનામી ટ્રાન્ઝેક્શન અને નકલી દસ્તાવેજો અટકાવવા માટે અમલમાં મૂકવામાં આવી છે.
રજિસ્ટ્રી પહેલાં શું સાવચેતી રાખવી
રજિસ્ટ્રી પહેલાં તમામ દસ્તાવેજો વકીલ અથવા પ્રોપર્ટી નિષ્ણાત દ્વારા ચકાસાવવું ખૂબ જરૂરી છે. નામની સ્પેલિંગ, મિલકતનું માપ, સર્વે નંબર અથવા ફ્લેટ નંબર જેવી નાની ભૂલ પણ રજિસ્ટ્રી રોકી શકે છે. સાથે સાથે તમામ ફી અને ટેક્સ સમયસર ભરેલા હોવાની ખાતરી કરવી જરૂરી છે.
નિષ્કર્ષ
Property Registration Rules 2026 હેઠળ મિલકત રજિસ્ટ્રી વધુ સુરક્ષિત અને પારદર્શક બની છે, પરંતુ સાથે સાથે વધુ દસ્તાવેજ આધારિત પણ બની ગઈ છે. સેલ ડીડ, આધાર કાર્ડ, એન્કમ્બ્રન્સ સર્ટિફિકેટ, પ્રોપર્ટી ટેક્સ રસીદ અને મંજૂર નકશો – આ પાંચ દસ્તાવેજ વગર રજિસ્ટ્રી શક્ય નથી. યોગ્ય તૈયારી સાથે જશો તો સમય અને પૈસા બંને બચાવી શકાય છે.
Disclaimer: આ લેખ સામાન્ય માહિતી માટે છે. મિલકત રજિસ્ટ્રીના નિયમો રાજ્ય મુજબ બદલાઈ શકે છે. રજિસ્ટ્રી કરાવતાં પહેલાં સ્થાનિક સબ-રજિસ્ટ્રાર ઓફિસ અથવા કાનૂની નિષ્ણાતની સલાહ લેવી અનિવાર્ય છે.
